اخلاق در مداحي(بخش 16)

الف ) آسیب های ظاهری
1ـ رواج نوحه وشورمحوری وکم رنگ شدن روضه خوانی
کسانی که تجربه مداحی دارند می دانند که خواندن نوحه ؛ اعم از زمینه ،زیر،واحد ویا شور به مراتب آسانتر از خواندن مصیبت و روضه است.
در حقیقت دین پختگی و هنر و روحیات یک مداح هنگام خواندن روضه،خود را نشان می دهد. این روزها به نظر می رسد بسیاری از مداحان جوان برای میانبر رفتن این راه،ازخواندن روضه ومصیبت گریزانند و ترجیح می دهند، قسمت اعظم مجلس خود را با نوحه پر می کنند.
یکی دیگر از دلایل این امر، قابلیت های زیاد نوحه برای ...

تنوّع سازی وجوش و هیجان وتحرک بیش تر آن برای جوانان است. البته بعضی مداحان عنوان می کنند که نه خودشان و نه مستمعشان )که احتمالاً بسیار آماده و کنایه فهم است (تاب شنیدن روضه و مقتل را ندارند و آن ها هم به همین دلیل نوحه می خوانند! بگذریم که در نوحه ها گاهی مطالبی خوانده می شود که در هیچ مقتل مکشوفی به این صراحت و بی پردگی گفته نشده است.

 2ـ اکتفا به مداحی
اگر شورهای سینه زنی با شعور گره نخورد، ماندگار نخواهد بود. در مجالس عزاداری کنونی تقریباً به مداحی و سینه زنی اکتفا شده است. مجالس عزاداری در طول تاریخ منشأ روشنگری ورهیابی به حقیقت بوده است .
خطیبان خطبه می خوانند و مرثیه سرایان مرثیه سرایی.
پیامبر)ص (دیدند در مسجد، دو مجلس است. یک مجلس، آموزرش دین است و مجلس دیگر دعاست. فرمودند:
«هر دو مجلس خوب است، اینان آموزش می بینند و آموزش می دهند و آنان دعا می کنند. اینان افضلند چون من برای تعلیم مبعوث شدم آنگاه حضرت در مجلس آموزش دین نشست. مجالسی که در آن تعلیم و تعلّم معارف دینی است بوستان های بهشت است.»
 پیامبر فرمودند : آنگاه که گذر به بوستان های بهشت کردید، بهره مند شوید. گفتند: ای رسول خدا بوستان های بهشت کجاست ؟ حضرت فرمود : حلقه های یاد خدا. همانا خدارا فرشتگان بسیاری است که به دنبال حلقه های ذکر خدا می گردند و وقتی حلقه ی ذکر یافتند آن ها را احاطه می کنند.
سخن از این نیست که مداحی نباشد، سخن اینست که مانند گذشته هر کس کار خودش را بکند؛ خطیب برای مردم، قرآن، حدیث وفقه بگوید، مداح هم مرثیه سرایی کند. که در اینصورت شعر و شعور توأم شده، نقش آفرینی می کند و مهم تر از این ها مسأله رهبری اندیشه ی جوانان است که باید قطعاًبه دست عالمان دین شناس تحصیلکرده ی حوزه های علمیّه باشد

3ـ موسیقی مبتذل
یکی از مشکلات جدی مداحی های جدید رواج بی حدّ و حصرآهنگ ها و سبک هایی است که هیچ هماهنگی ونسبتی با فرهنگ اصیل اهلبیت )ع( و مجالس آن ها ندارد تا جایی که متأسّفانه بعضی از آهنگ های مورد استفاده مداحان کپی برداری موسیقی هایی است  که شنیدن آن حرمت دارد. استفاده از این آهنگ ها،جدای از اینکه دون شأن حضرت ائمّه و مجالس آن هاست، وقتی برای مخاطبی خوانده می شود که قبلاً ولو یک بار این آهنگ را شنیده باشد تداعی ذهنی نامطلوبی خواهد داشت.
در گذشته نواها و نغمات استفاده شده در تعزیه  ایرانی آن قدر از نظر موسیقایی غنی بوده، که به نظر بعضی صاحبنظران موسیقی، ضامن حفظ موسیقی ایرانی بوده است و حتّی نقل می شود که بعضی بزرگان موسیقی ایران از جمله ابوالحسن اقبال ال سلطان برای یادگیری و درس آموزی در مجالس تعزیه حضور می یافتند.

4ـ برخورد کاسبکارانه
یکی دیگر از عزاداری ها بر خورد کاسبکارانه با این مقوله است که از مصادیق بارز استنکال به اهلبیت )ع (است. کهدر روایات، مورد نکوهش قرار گرفته است. هرچه تورم بالا می رود، قیمت را بالا می برند. امام صادق )ع( فرمودند:
«من أرادالحدیث لمنفعه الدنیا لم یکن له فی الأخره نصیب و من أراد به الأخره اعطاهُ الله خیر الدنیا والأخره»
«آن کس که حدیث ما را برای منفعت دنیا بخواند ، در آخرت بهره ای ندارد و کسی که حدیث را برای دنیا و آخرت بخواند خدا خیر دنیا و آخرت را به او عطا خواهد کرد»
«یا ابا لنعمان لا تستأکل بنا الناس فلا یزیدک الله بذلک الّا فقراً»
«از راه ما ارتزاق مکن که خداوند بر فقرت خواهد افزود»این مربوط به آنان است که با معارف، مدایح و مراثی اهلبیت(ع)همانند کالا بر خورد می کنند.
حساب آنانکه تنها برای خدا در عرصه ی نشر معارف و گسترش فضائل و مناقب اهلبیت )ع (تلاش می کنند و مردم را از سر عشق به خاندن عصمت و طهارت پیوند می دهند، طبق تصریح روایات معصومین از اینان جداست و اینان مورد نکوهش نیستند

5ـ شیوه عزاداری
از دید گاه اسلام« عزاداری و سوگوای» اهل بیت )ع( ، می تواند در قالب ها، فرم ها و ابزاری که در میان ملل و اقوام مختلف مرسوم بوده، محقق شود و به شیوه های گوناگون تجلّی یابد. این تا زمانی است که قالب ها ؛شکل ها، شیوه ها و گونه ها ، به اصل پیام و محتوا لطمه وارد نسازد ؛ بلکه به بهترین نحو پیام را در ذهن و جان مخاطب جای دهد. از این رو استفاده از شیوه های عزاداری که در زمان صدر اسلام نبوده )مانند زنجیر زنی، سینه زنی، تعزیه  و...) نه تنها بد عت در دین نیست ؛ بلکه مددکار اسلام بوده و می تواند در حد خود، شعار های عاشورا و اهل بیت )ع( رابه گوش انسان معاصر رسانده و قلب اورا به سمت باور بدان سوق دهد.
در هر حال تأکید می کنیم که این ها تنها ابزارند نه بیش تر و باید همواره جنبه ی ابزاری آن ها حفظ شود؛نه آن که خدای ناکرده ابزار بر جان مسئله فائق آید ! ابزار تنها پلی برای گذشتن ورسیدن به بن و مایه مطلب است و هیچ گاه هدف اولی نمی باشد. آنچه گاهی مشاهده می شود ، متأسّفانه همین قصّه تلخ است که عدّه ای از روی نادانی ،به ظاهر بیش از باطن اهمّیّت می دهند واصل موضوع را مغفول می گذارند .
با توجه به حکمت عزاداری بر اهل بیت )ع( ـ به خصوص امام حسین )ع(  ـ حدّ عزاداری را شرع و عقلا تعیین می کنند. اگر عزاداری درشیوه هایی اجرا شود که شور را بر شعور غالب سازد و به نوعی موجب انحراف از فلسفه عزاداری گردد؛ خارج از حدود عزاداری مشروع ، مقبول، موجّه ومعقول است. اگر قالب های عزاداری به گونه ای باشد که عقلای جامعه، آن را تقبیح کرده، آن را موجب وهن مذهب و آموزنده های اصلی عاشورا می دانند، قطعاً حدّ غیر مجاز عزاداری خواهد بود.
گفتند اینکه شکل و صورت عزاداری ، باید به گونه ای باشد که بتواند هسته و محتوای اصلی پیام عاشورا را به مردم ابلاغ کند و باور انسان ها را نسبت به آن ها تقویت نماید، ولی اگر این ظاهر به صورتی در آید که نه تنها باطن ومغز را نشان ندهد، بلکه باعث گردد این مسأله و موضوع خدشه دار شود، شکل و صورت مناسبی نخواهد بود و این لباس بر قامت این قامت رعنا، راست نخواهد آمد.
 به عنوان مثال قمه زنی – که یک گونه ی خاص عزاداری است – نه تنها شعارها و گفتار های اصلی عاشورا را به درستی ابلاغ نمی کند؛ بلکه چنانچه مقام معظم رهبری فرمودند، موجب وهن قضیه ی کربلا می گردد و لذا غیر مجاز است.
امروزه در مجالس عزاداری، شاهد حرکتهایی از جانب مداح و مستمع هستیم که بیش تر جنبه ی نمایشی به خود گرفته و از هدف دار بودن و رعایت مسائل شرعی و عرفی در آن ها هیچ اثری به چشم نمی خورد، مثلاً به هنگام سینه زدن و شور خواندن، مشغول بالا وپایین پریدن می شوند که بیش تر این حرکتها نمایشی بوده و چه بسا از هوای نفس آ دمی نشأت گرفته می باشد

آسيب شناسي هنر مقدس مداحي
به اهتمام
مداح اهل بيت حاج عباس جوادي(منتظر)
جلد اول